21/10/2007 - barış manço ile eğitim üstüne bir söyleşi (sarp bengü)1987
1987 yılında Kültür koleji ninsahibi  efsanevi eğitimci Fehamettin Akıngüç ün isteği ile Yaşadıkça Eğitim isimli bir dergi çıkarmaya başladık.Hala yayın şyaşamı süren derginin genel yayın yönetmeni aynı zamanda o zaman rehberlik bürüsonun yöneticisi olan( başka çalışanım da yoktu zaten)ben;sarp bengü, yazı işleri müdürü ise O zamanlar Amerikada doktarasını yapmaya başlayan Bahar Akıngüçtü.İkinci sayıda söyleşi konuğumuz o zamanlar "adam olacak çocuk" programı ile milyonları ekran başına kilitleyen Barış mançoydu. Manço'nun modadaki evinin restorasyonu henüz bitmemişti.Bir pazar sabahı sanki kardeşleri gelmişcesine rahat bir havada Mançolar beni karşıladı, evin salonunda beş yaşındaki Doğukan ve diğer mançolar pijamalıydı.Doğukan kanapede dizime uzanarak söyleşiyi kah uyuyarak kah bana bakarak dinledi.Bu söyleşi yaşadıkça eğitimden başka bir yerde yayımlanmadı.Yayımı konusunda şimdi genel müdür düzeyinde olan Bahar akıngüç ün afıına sığınarak yazıyı yayımladım. Eğitim üstüne manço nun görüşlerinin zamana karşı tazeliği hala dikkat çekici. şimdi söyleşiye bir göz atalım   Barış Manço: Eğitim Okulla Sınırlandırılamaz      Televizyonda yaptığı çocuk programları ile tümümüzün beğeni­sini kazanan Barış Manço'nun eğitim üstüne düşündüklerini sizler için sorduk. Uzun saçlı, aynalı kemerli, bolyüzüklü ve kendi deyi­miyle bir halk masalcısı olan Barış Manço da eğitim konusunda id-dialu "Politikaya bulaşmadan beni seçerlerse Milli Eğitim Bakanı olmak" istiyorum diyen Barış Manço eğitim konusundaki planla­rından bize söz etmedi ama söyleşimiz sırasında kendi ilkelerini çizdi. Barış Manço'nun temel ilkeleri genelde şöyleydi' Müzik konusunda kendi kendisini eğittiği ve müzik de'alaylı, olduğu için örgün eğitim kadar yaygın bir halk eğitiminin uygulan­ması. Liseyi bitirdikten sonra matematik ve fizik derslerinde başarılı olamamasından dolayı ilgi duyduğu mimarlık mesleğini elde ede­meyeceğini anlayan Barış Manço Belçika'da Kraliyet Akademisini bitirdi. Bu nedenle amaçladığı konulardan biri de üniversite sınav­larında gençlerin ilgilerine göre yerleştirilmesi ve sevdikleri meslek­lere yönetilmesi. Barış Manço yurt dışında iki sevimli çocuk sahibi bir baba ol­du ve en çok dikkatini çeken konulardan biri doğum sonrası ilk mu­ayenelerde batılı doktorların boy, ağırlık gibi ölçüler alması yanı sı­ra "kafa ölçüsü"almaları oldu "Bizde neden kafa ölçüsü alınmıyor" diyen Barış Manço'nun eğitimde önem verilmesini istediği bir ko­nuda insanların düşüncelerine saygı gösterilmesi ve herkesin "kafa ölçüsünün" değerlendirilmesi. Eğitim konusundaki fikirlerini biraz mizahi bir tanımlamayla özetlediğimiz Barış MANÇO sorularımızı şöyle yanıtladı. Eğitim konusunda birtakım sorular sormadan önce eğitimin ne olduğunu soralım isterseniz. Nedir bu eğitim denilen şey sizce? Eğitim hiç kuşkusuz bir altya­pıdır, insanın kendi kendine ya da içinde bulunduğu ortam için şekil-lendirilmesidir. Bakın, biz burada eğitim konusunda söyleşirken dışa­rıda bir taş ustası var taşlan şekil­lendiriyor şu sırada, belki ilkokul mezunu, belki hiç okumadı ama o da eğitim gördü taşları biçmeyi kes­meyi yerleştirmeyi öğrendi. Kimden öğrendi, ustasından öğrendi kendi kendine öğrendi. Ustası olmasaydı öğrenebilir miydi diyorsunuz? Evet, birisi ona temel verdi ama yeteneği olmasaydı olabilir miydi? Hayır, olamazdı elbet. Taş ustası kendisine aldığı temeli birçok yerden buldu, ustasından, kendisin­den, şartlardan kısacası herşeyden bir temel oluştu onda. Sorumuzu bir başka türlü so­ralım isterseniz, okul sizce eğitimli olmak için gerekli mi? Elbette gerekli değil, kalfa us­tasının yanında eğitimden geçiyor, onun okulu ustasının yanı ama, eği­tim ve okul özleştirilemez. Eğitim salt okuldan alınmaz. Eğitimi kesin­likle okulla sınırlamıyorum. Sizi Barış Manço yapan eğiti­mi okulda kazandınız ama değil mi? Hayır hiç de öyle değil. Evet, ben çok iyi okullarda okudum, Ga­latasaray lisesini bitirip ardından Belçika Kraliyet Akademisinde Mi­marlık bölümünü bitirdim ama, kimse "mektepli eğitimi görmüş Banş Manço'yu, mimar Banş Man-ço'yu tanımıyor. Ben, müzikte "alaylı"yım. Alaylı Barış Manço mektepli Banş Manço'dan daha iyi, daha başanlı değil ama, alaylı Ba­rış daha bir meşhur daha bir başa­nlı gibi değil mi? Kısacası ben de okuldan temel kazandım fakat her-şeyi okuldan kazanmadım. Peki nedir bu "alay" dostlarınız mı yaşadığınız çevre mi? Doğrusu, "alay" herşey, insa­nın kendini eğitmesi, örneğin, mü­zik konusunda ben kendimi eğittim bir yerlere ulaştım. Aslında halkın kendi görüşünden çıkarak ürettiği ne güzel sözcükler de var Türkçe-mizde "Nereden mezun olmuş? Hayat üniversitesinden", ne iş ya­par, "Kaldırım mühendisi" gibi sözcükler alaylı olanları, kendi alt­yapısını kendi hazırlayanları tanım­lıyor. Alaylı olmak eğitimli olmak için yeterli mi? Şu anda karşınızda 29 senedir elinde mikrofon sahnede çalışan bir alaylı duruyor. Biliyorsunuz demin de söylediğim gibi müziği okuldan öğrenmedim, alaylı olmak eğitimli olmak için yeterli mi, değil mi siz karar verin. Ancak bir de şu var müzik de resim gibi şiir gibi doğuş­tan kazanılmış bir takım yetenekler­le ulaşılan bir sanat alanı. Bu yete­nekler de eğitilerek şekillendirilir. Ama aileniz de müzisyen var­dı değil mi? Evet annem müzisyendi. Bizim ailede müzisyenlik geleneğinin bir­kaç kuşak öncesine dayandığı, hat­ta Tamburi Ali Efendinin dedele­rimden olduğu söylenir. Yani sizin müzik eğitiminizde aileden gelen eğitimin payı var, ne dersiniz? Tabii var. Mesela bizim evde pi­yano vardı. Annemle oturup piya­no çalardık. Gitar istediğim zaman da babam hayır demedi. İşte orada bir anlık bir kararla benim ilgimin devamını sağladı. Babam, "Bırak o gitarımda "ders çalış" demedi, de­seydi ben,ben olmazdım. O halde size, sizi siz yapan te­mel eğitimin içinde aileniz mi, sos­yoekonomik yapınız mı, yoksa ye­teneğiniz mi en büyük rolü oyna­mıştır desek?... Çok zor bir soru sormuş olur­sunuz. Bunu geniş boyutlu düşün­mek gerekir. Ama doğuştan kaza­nılan yetenek mutlaka en önemlisi olsa gerektir. Kalıtım mı demek istiyorsu­nuz? Yetenek, kalıtımla ilgili olduğu gibi sadece bir kişide de olabilir, ör­neğin benim oğullarımdan yalnızca Batıkan'da müzik yeteneği var gibi geliyor bana. Doğukan da çizgiye daha yetenekli gibi gözüküyor. Ama ben herşeye karşın, ikisini de müzik konusunda destekliyorum. Ailenin desteği gerçekten önemli değil mi? Tabii bu yadsınamaz. Ailenin yardımı çok önemli. Yetenekli ola­bilirsiniz ama çevreniz sizi destek­lemezse, bir yere gelemezsiniz. Bir de çevre çokönemli tabii. Aile yar­dımda etse yetenekli de olsanız çev­renin desteğine muhtaçsınız. Çocuklarınızın eğitimi hakkın­da neler yapmayı düşünüyorsunuz? Onlann gideceği okullar hakkında planlar yapmaya başladınız mı? Şimdiden siz de tonları yönlendiri­yor musunuz? Hayır. Galiba bunun için he­nüz çok erken. Büyük oğlum henüz 5 yaşında, ana okuluna gidiyor. Ama, isteyerek severek gidiyor. îl-kul önlüğü giyemediği için de üzül- dü ilk günlerinde. Sonra ona açık­ladık, saatin kollan şu kadar, şu ka­dar dönünce bir sene geçecek sen okula gidip siyah önlük giyeceksin dedik. Çocuğunuzun 6 yaşında oku­la gitmesi sizce doğru mu. Biliyor­sunuz önceden 7 yaşında okula gi­diyordu. 6 yaşında okula gitmek da­ha mı yararlı? Bence şimdiki kuşak çocukla­rı 6 yaşındayken gelişen teknoloji­nin etkisiyle bizlerden daha çok şey öğreniyorlar. Bu yüzden 6 yaşın okula gitmek için erken olduğunu düşünüyorum. Çocuğunuz henüz okul olgunlu­ğuna erişmemiş olabilir. Bu konuda bir uzmana başvurmayı düşündünüz mü? mmmmm. Doğrusu şimdiye dek kimseye başvurmayı düşünmedim. Çocukla­rımın ikisi de Belçika'da doğdu   Orda yerleşik bir düzenim var. Bel­çika'da çocuklar 6 yaşında okula başlıyorlar bu yüzden çocukların 6 yaşına okula gitmesine en azından ben hazırım. Belki de Belçika'da çocuğunu-zunu 6 yaşında okula hazır olup ol­madığı ile ilgilenmişlerdir. Doğru, orada doğumdan baş­layarak çocuklarla ilgileniyorlar, örneğin çocuklar doğduktan bir hafta sonra Belçika sağlık bakanlı­ğından evimize gelen ücretsiz hem­şireler doktorlar tarafından muaye­ne edildiler burada bir olay dikka­timizi çekti. BİZDE KAFA YAPISI ÖNEMLİ DEĞİL Neydi o olay? Doktorlar ya da hemşireler do­ğum sonrası kontroller için eve gel­diği zaman muayene sırasında ben de yanlarında bulunuyordum. Ço­cukların boyunu kilosunu ölçtükten sonra asker kepinin başı sardığı hi­zayı, bildiğimiz, annemizin kullan­dığı mezuro ile ölçüyorlardı. "Var­dır bir hikmeti", dedik sustuk. Ay­lar sonra Türkiye'ye geldik. Bura­da oldukça saygın, pahalı, herkes­çe bilinen bir çocuk doktoruna git­tik. Doktor kafa ölçüsü dışında tüm ölçüleri aldı. Kafa ölçmeyi unuttu sandım. Bir kez daha gitti yine unuttu. Bir kez daha... Yine unut­tu. En sonunda dayanamayıp sor­dum "bizde böyle şeylere rağbet edilmez" dedi. Ne demek istiyorsu­nuz yani dedim, yani bizde insanın poposunun genişliği, boyu poşu önemli de insamn kafasının bir öne­mi yok mu kafa yapısı, kafasının öl­çüsü önemli değil mi? Niçin alıyorlarmış kafa ölçüsü­nü öğrendiniz mi? Halen de öğrenmiş değilim me­rak ediyorum ama, bizde de alınma­lı bu kafa ölçüsü. Adamlar belki ukalalık ediyçrlar, belki yaptıkları züppelik ama birşeyler yapıyorlar. İnsana daha bir güven veriyorlar ya. Siz çocuklarınızı okula nasıl hazırlıyorsunuz? Evdeki eğitimleri için neler yapıyorsunuz? Şimdilik onlara müzik dinleti­yorum, masal anlatıyorum okuma yaşına geldiklerinde de ona göre biı sistem belirleyeceğim. Aslında sizin, müzisyenliğiniz yanı sıra yine alaydan gelme bir mesleğiniz daha oldu değil mi. Te­levizyonda çocuklar için yaptığınız eğitici programlarınız oldu. Bu ko­nuda neler söyleyeceksiniz? Evet çocukların ügüerine yöne­lik olarak 13 haftalık programlar yaptık. Bu programlara gelen mektuplara bağlı olarak yüzde yüz başarı kazandığımıza inanıyorum. Bana gelen mektupların hâlâ yüz­de 30'u çocuklardan geliyor. Çocuklarla iletişim kurmanı­zın nedenleri arasında "Arkadaşım Eşek" şarkısının bir rolü var mı? Olabilir ama çocuklarla iletişi­mim daha öncelere dayanır. Fakat bu şarkıdan sonra bir şekil kazan­dı ve daha da arttı. Bu şarkı benim onlara verdiğim sinyaldi aslında. Benim şarkılarımı büyüklerden da­ha iyi anlıyorlardı. Çocuklarla her zaman daha iyi anlaşmışımdır. Be­nim dediklerim anlaşılıyor. Artık çağdaş bir masalcı olduğum giderek daha çok ortaya çıkıyor. Zaten yıl­lardır Hafif Türk Müziği sanatçısı olmadığımı söyledim durdum. Ben bildiğiniz bir halk ozanıyım, elinde sazı köy köy dolaşıp masal anlatan bir ozan. Bu masalları yazarken eski ma­sallardan yararlanıyor musunuz? Hayır, kendi masallarımı ken­dim yazıyorum. Tabii arada esinlen­diğim masallar da oluyor. Nelerden, hangi masallardan esinleniyorsunuz Belli olmuyor. Genellikle oku­duğum kitapların etkileri beste ya­parken ortaya çıkıyor. Ne tür kitaplar okuyorsunuz? Ben her çeşit kitap okurum, ne bulsam okurum. Kurgu bilim okur musunuz, se­ver misiniz? BİR TEK MASAL VAR Doğrusu kurgu bilimi kendime çok yakın buluyorum. Bence zihin açıcı çağımızın gittikçe matlaşan mekanik havasına yeni ufuklar açı­yor. Değişik boyutlara ulaşıyoruz gi­bime geliyor. Zaten doğada bir tek masal var. Hangi masal o? Adem üe Havva, Kerem Ue As­lı, Ferhat ile Şirin, Romeo-Jüliet so­nuçta hepsi aynı masal. Bizim din­lediklerimiz bunların çeşitlemeleri. Bu öyle bir masal ki, birbirini ta­mamlayım iki puzzle parçacığı gibi. İnsanlar yüzyıllardır aynı biçimde tamamlanıyor. Şimdi aynı biçim ay­nı tamamlanış kurgu bilim şeklin­de sunulduğunda çocuk çok büyük zevk alıyor. Şimdiki çocuklar elektronik müzikten de çok hoşlanıyorlar. Bu konuda ki yaklaşımınız nedir? Sağlıklı bir yaklaşım yapama­yacağım. Neden sevdiklerini bilmi­yoruz. Biz de salt çocukların ilgisi yüzünden elektronik bilgimizidaha da geliştirmeye çalışıyoruz. Müzik artık artık çağımızın bir gereksini­mi haline geldi. Bunu dinleyici kit­lemizin eskiye oranla çok fazla olu­şundan çıkarıyorum. Bu da olum­lu bir gelişim. Peki bilgisayarların giderek ya­şantımıza girmesi hakkında neler düşünüyorsunuz? Biz grup olarak yıllardır bilgi­sayar kullanıyoruz. 2023 adlı uzun­çaların devamı olan 2025'te de bil­gisayar kullandık. Çocuklarla bilgisayar arası ile­tişim nasıl olmalı ne dersiniz? Benim çocuklardan söz ediyor­sak şunu derim; Bilgisayar kullan­mak için küçüklerin tuşların üstün­deki yazılan okumaları gerekir en azmdan. çocukların okul öncesin­de okuma yazma öğrenmeleri taraf­tarı değilim, o yüzden bilgisayara ilkokulda başlanması gerekir diyo­rum. Neden çocukların okul önce­sinde okuma öğrenmelerini doğru bulmuyorsunuz? Çocuklar okuma öğrenince da­ha ileride buldukları arkadaşların­dan kendilerini soyutlarlar gibi ge­liyor bana. Sizi bazı kesimler eğitimci ola­rak görmeye başladılar.Sizin eğitim­cilik yanınıza dönersek, herkesin merak ettiği bir soru var "nereden çıktı bu eğitimcilik"? Çocuğum olmadan önce de bende bu özellik vardı. Öğretmen­lerin bir sınıftaki çocuklara ders dinletmesi için nasıl bir eğitimcilik yanı onlarda gelişiyorsa, bende de böyle bir özellik konserlerde gerçek­leşti. Üstelik benim "sınıflarım" çok daha büyük. Aslında tam bir eğitimci değilim. Konserlerdeki sah­ne tekniğim çocuklarla iletişimim kendi başıma geliştirdiğim bir olay. Ben bunu rahatlıkla ve bilinçle kul­lanıyorum. Yani eğitimde de alaylısınız? Doğru, bunu da konserin ser­gilemeye sunuş ortamında elde et­tim gibi geliyor bana. Konsere her hava koşulunda, karda yağmurda, sıcakta geliyorlar. Gelenlerin geldik­lerinden daha mutlu dönmeleri ge­rekiyor. Dolayısıyla konserlere da­ha bir özen gösterdiğimiz bir ger­çek. Kısaca konserlerin bir eğitim­sel olay olduğunu kabul ediyoruz. Bu daha ileri de daha da çok orta­ya çıkacak. Şimdi konunun yönünü biraz değiştirelim isterseniz. Söyleşinin başında okuduğunuz okullardan sözettik. Sizin okuldaki eğitiminiz mimar olmakla sonuçlandı. Neden mimar olmayı seçmiştiniz? Kendimi çizgilere çok yakın bul­dum. Lisede ite kaka giden bir öğren­ci iken, üniversite de olayı sevdiğim için açıldım başarılı bir öğrenci oldum. Tabii bu bölümü kendiniz seç­tiniz ve ekonomik olarak eğitiminiz mümkün oldu. İmkânlarımı kendim yarattım, yapmadığım iş kalmadı, garsonluk yaptım araba kullandım, araba ta­miri yaptım para kazanıp okudum. İstediğiniz bölümde okumak, başarınızı olumlu yönde etkileyen unsurlardan biri değil mi? Bir baş­ka deyişle, üniversite giriş sınavın­da istemediğiniz ancak puanınızın tuttuğu bir bölüme gitseydiniz ba­şarılı bir öğrenci, iyi bir mimar ola­mazdınız. Doğru. Zaten benimde yurt dı­şına gitmemin nedeni bu oldu. Li­seyi bitirdiğim yıl üniversite giriş sı- navlan başlamıştı ve sınavda "ne­resi çıkarsa bahtına" düşüncesi uy­gulanmak üzereydi. Güzel sanatlar akademisine girmek istiyordum an­cak mimar olmam için fizik ve ma­tematiğin iyi olması gerekiyordu. Oysa benim en başaramadığım dersti bunlar. Kazanamayacağımı anlamıştım. İşte o zaman "yurt dı­şına giderim, sürünürüm ama hiç olmazsa istediğim dalda okurum" dedim. iradenizle, kendi gücünüzle ba­şardınız bu işi yani? Evet zaten irade insanın kendi olmasında en önemli etken. Çocuklarla ilgili programlar si­ze ne kazandırdı, ilerde neler yap­mak istiyorsunuz? Bu programlar yüzünden ken­dime olan güvenim daha da arttı. Bazan değişik yaş gruplarından ço­cukların sorulan beni bunalttı. Ken­dimi daha iyi donatıp, hazırlamam gerektiğine inandım. Bu kez daha iyi konular seçeceğiz. Konukların daha pratik ve zamanı çok iyi kul­lanan kişiler olmasına dikkat ede- ceğiz. Televizyon bir tansiyon ola­yı, çocuk bir kez sıkılıp, başını çe-virdimi bir daha TY.ye bakmaz. Sizin sanatçılıktan gelme bir yeteneğiniz var. Öğretmenlikte de en önemli olay çocuğun ilgisini çek­mektedir. Benim amacım da bu zaten bu. "Gelecekte Milli Eğitim Gençlik ve Kültür Bakam olmak istiyorum. Po­litikaya bulaşmadan, nasıl çalıştığı­mı göstermek istiyorum. Halkın ya­nımda olacağına inanıyorum. Farzedin sizi Bakan yaptılar özel okullar hakkında ne düşünür­dünüz. Biliyorsunuz giderek artıyor bu okullar. Mahallede SSK’lı yok! Yeni bir kitap konuşuluyor bugünlerde: "Acı Sigara". Onun için kimileri her ne kadar ‘alt kültür romanı’ tabirini kullansa da yazarı Sarp Bengü "Bu beni kesmez" diyor: "Bu bir hayat romanı."      GÖKSAN GÖKTAŞ      Şehrin de hayatın da arka sokağında, şehirden de hayattan da üvey evlat muamelesi gören, merkezin yanıbaşında ama merkezden uzak bir İstanbul semti; Tarlabaşı. Travestiler, bar konsomatrisleri, torbacılar, intiharını zamana yayanlar, kolpacılar, dümenciler, kronik işsizler, kronik ‘azınlıklar’, hayat kadınları, hayat adamları ve çocukları; kısacası hayatın ta kendisi...      İşte bu cefası bol, sefası az alemin, ölümleriyle bile varlığını, dışarıdaki, yukarıdaki hayata ispatlayamayan ‘buralı yabancı’ları Sarp Bengü’nün kalemiyle çaktırmadan edebiyata sızdılar. Ortaya kesif dumanıyla önce genzi, sonra yüreği (eğer varsa) fena halde yakan "Acı Sigara" adlı bir roman çıktı. "Acı Sigara" için kimileri her ne kadar ‘alt kültür romanı’ tabirini kullansa da Sarp Bengü "Bu beni kesmez" diyor: "Bu bir hayat, bu bir Türkiye romanı. Oturup marjinallik olsun diye yazılmadı. Ben yaşadığımı, gördüğümü yazdım. Memleketi anlamak için kalkıp uzağa gitmeye gerek yok. Otobüs biletine verdiğin paraya yazık."      Gerçekten "Acı Sigara" bir ‘Türkiş Trainspotting’ değil. "Abi ya valla biz de hep kaybediyoruz. Ses tonuna da hafiften bir bezginlik, kayıtsızlık versek, şöyle ‘cool’ takılsak iyi hatun indirir miyiz?" makamında bir ‘kaybeden’ fetişizmi de yapmıyor. ‘Efendime söyliim bizden niye bir Bukowski çıkmasın’ diye sayıklayanlar için de ziyadesiyle gerçek, ayakları ne yazık ki (!) ziyadesiyle ‘buraya’ basan bir roman "Acı Sigara"... O alemin renklerini, kokusunu barındırmasına karşın bir ‘canki’ romanı da değil. Gerçekliğiyle el yakan, huzursuzluğuyla huzur kaçıran, hayata, ölüme dair sorduğu sorularla zihin açan bir roman. Bengü’ye göre "Acı Sigara"yı acı bir roman haline getiren, insanların huzursuzluğu ve yarınsızlığı:      "Evet uyuşturucu da var romanda. Ama kimse keyfinden kullanmıyor. Bu bir ders kitabı değil. Doğru mu yanlış mı onu tartışmıyor. ‘Hadi partiye gidelim, birer extacsy çakarız sabaha kadar dans ederiz,’ diyen kaymak tabaka insanları değil romanın kahramanları. Kimsenin yarını belli değil. Herkes kıçını kurtarmak derdinde. Romandaki o huzursuzluk o kasvet biraz da oradan geliyor. Hızır, neden çok önemli bir figür bu topraklarda. Çünkü geleceği Allah’tan sonra tek bilen adam o. İnsanlar bugünlerine bakıp geleceklerine ilişkin fikir yürütemiyorlar. Fal neden bu kadar önemli sanıyorsunuz bizim için. Bırakın işsizlik maaşını Tarlabaşı’nda, bizim mahallede kimsenin SSK’sı yok. Ama elektrikçi de giremiyor mahalleye. Giremez de... Geleceksizlik insanı çöküşe, yıkıma sürükleyebiliyor. "Acı Sigara" bu çöküşün romanı biraz da.."      "Acı Sigara" yazarın ilk romanı ama ilk kitabı değil. Bengü yıllardır zihinsel özürlü çocuklar için çalışmalarda bulunan bir eğitimci, pedagog. Bengü’nün kendi alanıyla ilgili olarak okul öncesinde yetişkinlerin yanlışları üzerine kaleme aldığı "Yetişkinler İmparatorluğu", cinsel eğitimi konu alan "Ergenlikte ve Çocuklukta Cinsel Eğitim", "Cinselname" ve geçen yıl yayımlanan "Uyuşturucu Kullanma(ma) Kılavuzu; Taklamakan" adlı kitapları var.      Sarp Bengü varoş kavramına ilişkin önemli bir tespitte bulunurken ‘edebiyat’ tanımlamasını da sorguluyor:      "Yerleşim sosyolojisinde, dünyanın bütün şehir mimarilerine baktığmız zaman merkezin etrafındaki ilk daire en zengin yerdir. Mesela New York’u merkez alalım, Manhattan varoş olabilir mi? Ama Türkiye de bu böyle. Tarlabaşı örneğinde olduğu gibi merkezden sonraki ilk çember varoş. Bu çok ilginç. Bunun kökeni 6 - 7 Eylül olaylarına kadar uzanıyor. Neyse bunun üzerinde fazla durup ortalığı karıştırmayalım. Neticede orada varoş. Hemen dibinde yaşayıp yıllardır Beyoğlu’na çıkmayan insanlar var Tarlabaşı’nda. Evinde, semtinde hapis hayatı yaşıyor. Çünkü hayata, merkeze çıkacak maddi, manevi donanımı yok, zırhı, cephanesi yok. Şartlar ağırlaştıkça kendilerine gömülüyor insanlar. Ne kadar sağlıklı ne kadar doğru adam olmasını bekleyebilirsiniz bu insanlardan. Varoşta yaşanan hayatı yazınca bunun adı alt kültür edebiyatı mı oluyor. Peki Türkiye’de edebiyat hayatı ne kadar yansıtıyor?"      "Acı Sigara" alttan alttan (belki de üstten üstten) değiş(mey)en yüzüyle bir Beyoğlu panoraması da sunuyor. Tüm debdebesine rağmen, yazarın tabiriyle ‘Beyoğlu Cadısı’nın Bizans’tan bu yana değişmeyen galiz yüzünü de anlatıyor roman.      Ne yazsak, ne anlatsak "Acı Sigara nasıl bir roman?" sorusunun yanıtı yok. Yazarın söylediği gibi bu bir çöküşün kitabı biraz da. Hayatın dağınıklığından, kopuk kopukluğundan azade değil kendisi de. Aşk, ihanet, entrika, din, ahlâk, ibadet, cinsellik, ölüm, sefalet... Hayatın kimyasını oluşturan ‘envai çeşit’ element sızmış kitabın sayfalarına çaktırmadan. O yüzden dumanı ağır, inceden erotik, bir hayli nörotik ve fena halde narkotik bir roman "Acı Sigara".     "Asıl acı olanı daha yazmadım"    FOTOĞRAFLAR: MERİH AKOĞUL Tarlabaşı'nı mekân edinen belki de en keskin dilli roman Acı Sigara. Sarp Bengü kitabını, mahallesini, insanlarını, hikâyelerini ve Beyoğlu'ndaki köklerini anlattı 16/02/2002 (113 defa okundu) MEHMET TEZ (Arşivi) Acı Sigara'nın baş kahramanı Tanju gibi Tarlabaşı'nda oturuyor. Hatta 'Oraları bilen biri kitabı okuyunca benim evi kolayca bulabilir' diyor. Annesi, babası, anneannesi, dedesi; hepsi İstanbullu, Tarlabaşılı, Beyoğlulu. Sarp Bengü tıpkı Tanju gibi bir Tarlabaşı prensi. Onunla Stüdyo İmge'nin Tünel'deki ofisinde buluştuk. Acı Sigara'ları çayla katık edip Beyoğlu, Tarlabaşı, Marmaris, kadınlar ve peygamberler üzerine konuştuk. Acı Sigara nasıl şekillendi? Önceden eğitim içerikli denemeler yazıyordum. Okulda bize gösterilen case'lerdeki kurguyla roman kurgusunun birbirine çok benzediğini fark ettim. Sonra neden bir roman yazmayayım dedim. Bu da bir case çalışması sonuçta. Sistemi anlattınız, peki malzemeyi nasıl seçtiniz? Önceden yazdığım Taklamakan'dan zaten bir malzeme vardı elimde. Bunu bahsettiğim sisteme uydurunca Acı Sigara ortaya çıktı. Tarlabaşı hazır bir malzeme miydi yani? Tabii. Sonuçta Tarlabaşı'nda oturuyorum ben 10 yıldır. Kitabı okuyan biri, oraları biliyorsa benim evi kolayca bulabilir. Karakterler çok gerçek. Hepsi sanki Beyoğlu'nda yürürken karşımıza çıkacakmış gibi... Evet ve hayır. Bir kısmı gerçekten yaşıyor, bir kısmı yaşaması çok muhtemel hayal ürünü tipler, bir kısmı da gerçekten yaşayan ama kitapta farklı konumlarda olan insanlar. Mesela seni yazıyorum ama kitapta bir arkadaşımın sevgilisi olarak varsın. Senin yerinde de başka biri var. Kars'a gitmeye gerek yok Komşularınızdan kitabı okuyup eleştirenler oldu mu? Hayır. Okumuyorlar çünkü. Ama mesela herhangi birinin ismi geçmişse çok mutlu oluyorlar. Ama çok daha medeniler bence. Vay sen beni yazdın diye kızmıyorlar en azından. Kitapta ana karakter Tanju dahil pek çok tipin kendisi olduğunu iddia edenler oldu. Adam geliyor niye beni yazdın diyor mesela. Ben seni yazmadım ki! Nasıl tepkiler aldınız? Valla pek almadım. Yalnız kitapta söz ettiğim barın çalışanları vay bizi nasıl öyle yazarsın diye tartaklayıp dışarı attılar beni. 'Osmanlı efendiliği eski zindanlardaki kuru kafalar gibi küfleniyordu,' derken kastettiğiniz nedir? Bu eğitim ile ilgili bir konu. Şu anda da intiharlar vesaire ile gündemde olan bir eğitim sorunu var bence. Daha okul öncesinde başlıyor. Onu yapma, bunu yapma... Çocuğun duygusal toleransını yok etmek üzerine kurulu bir sistem. Bu Osmanlı'ya özgü bir şey. Erkek çocuğu ona dokunmaz, bunu yapmaz... Tanzimat dönemi tiplemelerinde de vardır bu. Çocuk böyle yetişir büyür sonra hassas, içkiye meyilli, kendini mahveden bir adam, Osmanlı efendisi olur. Cumhuriyet döneminde çok daha mücadeleci bir çocuk tipi yetiştirildi. Ama yine de eskinin izleri geçerli. Aslında küflenir diyorum ama küflenemiyor hiçbir şey. Şehirlileşen köylüler, köylüleşen şehirliler... Orhan Pamuk, Kars'a gitti ya. Tarlabaşı burada, burnumuzun dibinde. Hayat gerçekten bu kadar acı mı orada? Valla aslında bunlar normal olanlar, bir de acılılar var ki ben onları yazmadım. Benim hayata genel bakışım da bu. Yani acılı hikayeler var her yanda. Biraz da peygamber gibi bakıyorum insanlara herhalde. Peygamberler için 'Çekirge yiyip şükreden güzel insanlar,' diyorsunuz. Evet. Çekirge yemeyeyim diye dilenmeyen insanlar. Şükretmeyi biliyorlar. Onun için güzeller. Böyle olmak mümkün mü peki? Hayat kolay değil tabii. İş yok, para yok. Bir kar yağar her yandan tak tuk sesler gelir. Tahta kırıyor herkes yakmak için. Artık ne bulursa. Hayat o kadar zor gidiyor ve o kadar yoğun ki. 'Yarın' çok önemli bir problem. Yarına çıkacak mıyız? Her gün, yarını düşünüyorsun. Üç gün sonrasını bilmiyorsun. Ne sosyal güvence, ne başka bir şey. Böyle bir hayat var ve bu hayat acı. Bunu aslında herkes biliyor ama görmezden gelmek işimize geliyor. İnsanlara 'Bakın burda böyle hayatlar var ve siz bunları bilmiyorsunuz,' demek istedim. Bunlar günümüzün insanları, gerçek insanlar. Yaşadıklarınızı mı yazdınız? Dante'ye sen 'İlahi Komedya'yı nasıl yazdın, nerden biliyorsun cehennemi cenneti?' diye sormuşlar. 'Bilmiyorum' demiş, 'nerden bileyim?'. Dengelemek lazım. Yaşadıklarım var tabii, yaşamadıklarım da var. Sokakta punk, evde şalvarlı kız Marmaris ayağı var bir de romanın. Berbat bir yer olarak anlatıyorsunuz. Gittiniz mi gerçekten? Evet. Bir ara orda yaşayacaktım. Babam da orda öldü, tıpkı Tanju'nun babası gibi. Soğudum ben de. Güvercinlerimden dolayı bile ceza kestiler bana. Çevreyi kirletiyorum diye. Babamdan kaldı, ne yapsaydım. Hepsi de cins güvercinler. Marmaris'i hiç sevmem o yüzden. Denizine girersin gözün yanar, zaten hava sıcak. Ne balığının, ne yemeğinin tadı var oraların. İnsanlarıyla bile aynı dili konuşmuyoruz sanki. Tanju'nun eski karısı, oğlunu da alıp onu terk ediyor. Tanju'nun onun hakkında hiç iyi düşünmediği belli. Peki siz ne düşünüyorsunuz? O kadın taşradan gelmiş, ailesi tarafından daha iyi koca bulmak için üniversiteye yollanmış bir kız. Taşralılığını saklayamıyor bir süre sonra. Böyle hatunlar yok mu? Bakıyorsun 'Aaa punk bu kız' diye, eve bir gidiyorsun şalvarla dolaşıyor anasının dizi dibinde. Kitap boyunca gelişen olayları Kuranıkerim'deki ayetlerle açıklıyorsunuz. Yaptığınız tam olarak nedir? Kuran'ı üç dört defa okudum ve içlerinden bazı ayetleri ayıkladım. İncil ve Tevrat'ı da inceledim. Yani tabii ki ayetler gelişigüzel değil. Romanın kurgusu Kuran'ın kurgusuyla paralellik gösteriyor. Kitaptaki Yaprak, Kanat Güner'e çok benziyor... Evet ama yalnızca benziyor. O değil. Ben Kanat'ı çok severdim ve ölmesini hiç istemezdim. Onu anmak istedim. Esrarlı sigara ve Kuran Pedagogsunuz değil mi? Eğitimbilimci desek daha doğru aslında. Üzerinde çalıştığınız başka bir kitap daha var sanırım. Evet. Sıkıntılı bir kadın var, onun hikayesi. Otistik bir çocuğu var ve onunla yatmış olmanın vicdani muhasebesini yapıyor. Ama tabii çok farklı yönleri var hikayenin. Bir ahlak tartışması yapmak istiyorum. Acı Sigara da aynı tartışmayı yapıyor aslında. Tanju'nun elindeki esrarlı sigarayla Kuran'ı karıştırması gibi... Çok yalın ve doğrudan bir dil kullanıyorsunuz. Bazen rahatsız edici olduğunu düşünüyor musunuz? Benim konuşmam o. Çevremdeki insanların da öyle. Mesela 'Önünde ya..k gibi haçı olan cenaze arabası,' diyorum. Ama gerçekten öyle. Bak istersen, o araba hala duruyor kilisenin önünde. Gelip görmelisin. Hakikaten ya..k gibi. Okuyanlar zaten ne kadar doğru anlatmışsın diyor. Yazmak dışında ne yapıyorsunuz? Otistik çocuklara özel dersler veriyorum. 15 sene filan oldu. Anaokulu işletirken başladım otistiklerle çalışmaya. Çok zorlu, çok ağır vakalarla çalışıyorum.   "Yanlış sokağa girersen ayıklanırsın" Tarlabaşı neyi temsil ediyor sizin için? Benim dedem İkinci Dünya Savaşı döneminde Beyoğlu'nda emniyet müdürlüğü yapmış. Ben Tarlabaşı'na geldikten sonra fark ettim. Kadere bak dedim, beni buraya getirdi. Annemlerin anlattığı hikayeleri hatırlayınca her binanın, sokağın hikayesini küçüklükten beri dinlediğimi fark ettim. Her seferinde 'Aa, orası burası işte' dediğim çok olmuştur. Dışarıdan göründüğü gibi bir yer değil orası. Çok sıcak, koruyucu, sana sahip çıkan bir yer. Size hanlar hamamlar kalmadı mı? Hiç. Babam Eyüp savcısıydı, ama gidip Yeşilpınar'ı çevirmemiş zamanında. Yapabilirdi bunu. Ben bu kültürden geliyorum. Bir daire almak için bile uğraşmamışlardır annemle babam. İstanbul'a dışarıdan gelenin tavrı ise farklı. Onu alalım, burayı çevirelim, apartman yapalım, otopark yapalım... Nasıl anılarınız var Tarlabaşı ve Beyoğlu'na ilişkin? Mesela Emek Sineması'nın üstünde, anneannemin arkadaşı Meliha'nımlara giderdik. 1890 yapımı bir binadır orası. O zaman kaloriferliydi, çok lüks yani. Anneannemle ilgili anılarım var. Emirgan'da taş ocağı işletirdi. 'Anneanne nereye gidiyorsun?' derdik. 'Oğlum ben dinamit almaya gidiyorum Sarıyer'e,' filan derdi. Sariyer'e dinamit almaya giden bir anneannem vardı yani. Bir yandan dedemin çalıştığı bina var, Beyoğlu Emniyet Amirliği. Ne zaman önünden geçsem aklıma geliyor. Anneannem şu an 85 yaşında. Tarlabaşı'na geldiğinde şurası bilmemkimin evi , burası bizim ev; hayal meyal hikayeler anlatıyor. Bunlar bana komik geliyor tabii. Bütün binalara bizim atfettiğimiz değerler farklı. Çiçek Pazarı farklı, Balık Pazarı farklı. Hepsi anlatılmaz ama bir sürü hikaye ve anı var benim ailemle ilgili buralarda geçen. Bunları da kullanmak istiyorum ilerde. Beyoğlu ve Tarlabaşı aslında aynı şey mi size göre? Evet ve hayır diyeceğim yine. Tarlabaşı, Beyoğlu emekçilerinin yaşadığı yer. Garson, müzisyen, ne bileyim aşçı, o alemin emekçileri bunlar. Ve Tarlabaşı'nda oturuyorlar. Bir de gerçekten çok farklı kültürlerden, dinlerden insanlar var. Pazar günü bir görsen mesela, kilise kıyafetleri içinde o Tarlabaşılıları, şaşırırsın yani. Sizin Beyoğlu'nuz nasıl bir yer? Valla benim aslında Cihangir'de filan oturmam normal karşılanırdı herhalde. Ama bana oraları çok yapay geldi. Benim çevremde hep orijinal insanlar var. Komşum Dikran amca var, ne bileyim kahveci, bakkal vs. Daha gerçek insanlar bunlar. Benim sokağım hakikaten iyidir. Gece emekleyerek gir, mutlaka seni evine götürür bırakırlar. Ama yanlış sokağa girmeyeceksin. Fena ayıklarlar adamı. Tanju bir Tarlabaşı prensi, siz de öyle misiniz? Valla ne bileyim. Tanju'ya yakıştı prenslik. Benim de benzer bir durumum var işte. Her şeye rağmen Tanju oradakiler gibi değil. Ya siz? Tanju'nun ailesi Tarlabaşı'na ait. Ama kendisi oraya sonradan geliyor. Köklerini görüyor sanki. Zaten o çevresindeki bozulmayı sefaleti görmüyor, başka bir Tarlabaşı'nı yaşıyor. Yani Tanju ben olamam bu noktada. Beni çok aşmış o. Keşke Tanju olsam. Yerleşik, köklerine bağlı bir insan mısınız, yoksa göçebe mi? Köklerime bağlıyım. Buraya. Eğitimde de buna inanırım. Yani geçmiş kuşakların sana zamanı gelince bayrak teslim etmesi gibi. Kitapta da Marie Claire, Tanju'ya devrediyor bu bayrağı zamanı gelince. Benim oğlum 13 yaşında. 14 yaşına gelince onunla erkek gibi konuşacağım. Bazı şeyleri anlatacağım. Yakın vadeli işlere inanmıyorum. Bırakma, gitme, asla vazgeçme... Bunlar benim için önemli.
Tarih: 23:57, 23/12/2006	Yorum (0) | Bağlantı